Xác định khối lượng ngoài phạm vi hợp đồng ban đầu

Trong quá trình thực hiện dự án, cách hiểu khác nhau về nội dung này dễ dẫn đến tranh chấp liên quan đến phạm vi áp dụng pháp luật, quyền thỏa thuận và cách xử lý chuyển tiếp. Phân tích sau đây xác định quy tắc áp dụng của pháp luật xây dựng và các quy định liên quan, từ đó xác định hướng xử lý phù hợp.

Trả lời ngắn: Có ba điều kiện tích lũy.

Kết luận và căn cứ pháp lý

Khoản 8 Điều 3 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP quy định: “Khối lượng, công việc phát sinh hợp lý là phần khối lượng, công việc nằm ngoài phạm vi công việc của hợp đồng, cần thiết phải điều chỉnh, bổ sung trong quá trình thực hiện hợp đồng được các bên thống nhất”. Vì vậy, phải chứng minh: công việc thực sự nằm ngoài phạm vi đã giao; việc bổ sung là cần thiết cho dự án hoặc sản phẩm; và các bên đã thống nhất. Chỉ có khối lượng tăng trong thực tế chưa đủ nếu đó là rủi ro đo bóc thuộc hình thức giá hoặc vẫn nằm trong nghĩa vụ ban đầu.

Phân tích áp dụng

“Ngoài phạm vi” được xác định từ toàn bộ hồ sơ hợp đồng và thứ tự ưu tiên tài liệu, gồm yêu cầu đầu ra, bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật, bảng khối lượng, biên bản thương thảo và phân bổ rủi ro. “Cần thiết” phải có căn cứ kỹ thuật, pháp lý hoặc thực tế, chẳng hạn thay đổi thiết kế được phê duyệt, điều kiện hiện trường khác dữ liệu được cung cấp, yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền hoặc biện pháp bắt buộc để bảo đảm an toàn. Phương án tốt hơn về thương mại nhưng không cần thiết chưa đương nhiên là phát sinh hợp lý.

Thực tiễn áp dụng và hồ sơ cần kiểm tra

Nếu chưa thống nhất đầy đủ về sự cần thiết, phạm vi hoặc giá, khối lượng đó chưa đáp ứng trọn vẹn định nghĩa tại khoản 8 Điều 3. Bên đề xuất vẫn có quyền yêu cầu xem xét sửa đổi theo Điều 84 Luật Xây dựng và Điều 22 Nghị định 210, nhưng chưa có quyền đơn phương coi đề xuất là phụ lục ràng buộc hoặc tự xác định giá. Điều 22 yêu cầu bên đề nghị gửi văn bản nêu nội dung, căn cứ và đánh giá tác động; bên kia phải xem xét, trả lời theo thủ tục hợp đồng. Im lặng chỉ tạo hậu quả nếu hợp đồng hoặc pháp luật quy định rõ, không mặc nhiên đồng nghĩa chấp thuận mọi phát sinh.

Khuyến nghị xử lý

Nhà thầu không nên tự thi công rồi chỉ dựa vào nhật ký để yêu cầu thanh toán. Cần thông báo kịp thời, bảo lưu quyền, đề xuất phương án, đơn giá và tác động tiến độ; đồng thời yêu cầu chỉ dẫn có thẩm quyền. Chủ đầu tư cũng không nên dùng chỉ đạo miệng hoặc biên bản hiện trường để buộc thực hiện khi chưa xác định nguồn vốn, thẩm quyền điều chỉnh thiết kế và hợp đồng. Đối với dự án đầu tư công, PPP, việc sửa đổi còn phải tuân thủ khoản 3 Điều 84 Luật Xây dựng và pháp luật đấu thầu, không làm thay đổi trái phép mục tiêu, quy mô hoặc giá trị được duyệt.